مشخصات اثر

  • نام اثر
    Batman Returns بازگشت بتمن
  • ژانر
    اکشن فانتزی
  • سال ساخت
    1992
  • نوع اثر
    سینمایی
  • زمان
    ۱۲۶ دقیقه
  • کشور سازنده
    آمریکا
  • نام کارگردان
    تیم برتون
  • نام نویسنده
    دنیل واترز داستان فیلم از دنیل واترز و سام هام، بر پایه کمیک بتمن اثر باب کین
  • بازیگران
    مایکل کیتون میشل فایفر کریستوفر واکن
  • استودیو سازنده
    برادران وارنر
  • جوایز
    نامزد جایزه اسکار در دو شاخه: بهترین چهره پردازی و بهترین جلوه‌های ویژه نامزد جایزه بهترین جلوه‌های ویژه میدانی (اسپشال افکت) در جشنواره بفتا نامزد جایزه ساترن از آکادمی فیلم‌های علمی تخیّلی، فانتزی و ترسناک در بخش‌های: بهترین فیلم فانتزی، بهترین بازیگردانی (هدایت بازیگر) و بهترین کارگردانی
  • بازخورد و میزان استقبال
    هزینه ساخت: ۸۰ میلیون دلار، فروش در گیشه: ۲۸۲ میلیون دلار بازگشت بتمن با هوک، اثر شهیر استیون اسپیلبرگ، در یک سال به روی پرده سینماها رفت. امّا در رقابت با هوک به پیروزی رسید و توانست پرفروش ترین فیلم آن سال شود. موفّقیت تجاری اثر نشان می‌دهد که شخصیت بتمن، پیش از ساخته شدن تریلوژی معروف نولان هم دارای شهرت بسیاری بوده است.
نوشته شده در: توسط: محمد حسین امامی در: فیلم و سریال

بازگشت بتمن محصول ۱۹۹۲ آمریکا، پنجمین فیلم بلند تیم برتون وَ یکی از بهترین و شخصی‌ترین آثارش در کارنامه پربار و افتخارآمیز اوست. این فیلم که دنباله‌ای بر اثر قبلی کارگردان (بتمن ۱۹۸۹) محسوب می‌شود، تلفیقی است از کمیک بوک‌های باب کین و جهان بینی خاصّ تیم برتون. همچنین در آن رگه‌هایی از داستان پریان، اشعار قصّه محور خود فیلمساز، و ادبیات گوتیک و فانتزی نیز وجود دارد.

تیم برتون

قربانی ناپاکی‌های اجتماعی

برای درک محتوایی که فیلم درصدد القای آن است، باید توجّهمان را به مهم‌ترین شخصیت قرار گرفته در مرکزیت داستان، اسوالد کابل‌پات (پنگوئن)، معطوف کنیم. تصویری که کارگردان از این شخصیت نمایش می‌دهد، تصویر انسانی ذاتاً شرور و پلید نیست. در واقع او قربانی رذایل و ناپاکی‌های اجتماع است. به همین علّت از فردی بدون خطر و بی‌آزار، به موجودی سرکش و انتقامجو تبدیل می‌شود.

برتون اینگونه با وارد کردن اندیشه‌هایش به متن اثر، رنگ و بوی خاصّی به شخصیت یاد شده می‌دهد. همچنین از این طریق زیرکی می‌کند و به قول معروف، با یک تیر دو نشان می‌زند. زیرا هم احساسات بیننده را برمی‌انگیزد و هم بر تاثیر شرایط اجتماعی و محیطی، در ایجاد رفتار نیکوکارانه یا شرارت بار انسان تاکید می‌ورزد.

کارگردان در آغاز فیلم –به طور دقیق‌تر، صحنه‌ای که پدر و مادر پنگوئن او را به آب می‌اندازند– تنها موقعیتی دردناک و تاثّرانگیز خلق نمی‌کند. بلکه ریشه رفتار پنگوئن در آینده را به ما نشان می‌دهد. تیم برتون از این طریق می‌گوید که عامل خباثت و خشونت طلبی این شخصیت، داشتن سرشتی آلوده و ناپاک نیست. آنچه باعث شده او به فکر انتقام از همنوعان خویش بیفتد، اتّفاقی است که در کودکی برایش افتاده و یاد و خاطره آن همیشه آزارش می‌دهد؛ یعنی طرد شدن به دست والدین ثروتمند خود.

تیم برتون

اثری پست مدرن

می‌گویند پیتر وولن بزرگ –نظریه پرداز و نویسنده سینمایی– در نقدش بر بازگشت بتمن، این فیلم را نمونه کامل اثری پست مدرن دانسته بود. در درستی گفته او شکی نیست ولی باید ببینیم چه مشخّصه‌هایی، فیلم پرطمطراق برتون را شایسته لقب پست مدرن کرده‌اند. از لحاظ داستان، خصوصیات فیلم‌های پست مدرنیستی بدین قرارند: تعدّد لحن، تلفیق ژانرهای گوناگون (مولتی ژانر بودن)، رخدادهای بی‌منطق و ناهمگون، فراتر رفتن از قواعد مرسوم و رایج در روایت داستان، ارجاع به فرهنگ عامّه و…

امّا عمده‌ترین ویژگی بازگشت بتمن به عنوان فیلمی پسامدرن، استفاده از عنصر آنتی پلات یا ضدّ پیرنگ است. به این معنا که کارگردان به وسیله پاره‌ای از تمهیدات روایی، ساختار متداول پیرنگ را از بین می‌برد و آن را به هم می‌ریزد. مثلاً از طریق کولاژ، روایت قصّه به دست چند راوی و نه یک راوی مشخّص، تغییر دادن نحوه بیان داستان و… با پیرنگ بازی می‌کند؛ و اصول کلاسیک قصّه گویی را زیر پا می‌گذارد.

بازگشت بتمن در کاربرد عنصر ضدّ پیرنگ، فیلم کامل و بدون مشکلی است. اسکلت بندی اثر در این زمینه، چنان ریزبینانه و فکرشده است که چیدمان غیرارگانیک اتّفاقات فیلم کاملاً ارگانیک به نظر می‌رسد. اگرچه داستان فیلم به اقتضای ساختار پست مدرنش دارای انقطاع و چندپارگی است؛ ولی هنر تیم برتون در باورپذیر کردن این داستان تکّه تکّه و انسجام بخشیدن به آن است.

تیم برتون

ابرقهرمان‌های مبتذل

ممکن است برایتان سوال شده باشد که وقتی هر سال چندین فیلم درباره ابرقهرمان‌ها ساخته می‌شود، دیدن فیلمی قدیمی چه فایده‌ای دارد؟ در پاسخ باید بگویم که شما با تماشای بازگشت بتمن به حقیقت مهمّی می‌رسید: تنها کاری که فیلم‌های ابرقهرمانی پانزده سال اخیر انجام داده‌اند، مبتذل کردن شخصیت‌هایی مانند هالک، واندر وومن، سوپرمن یا همین بتمن بوده است.

آثار فراموش شدنی و بی‌ارزشی مانند ددپول یا مرد مورچه‌ای، در ((به لجن کشیدن سوپرهیروهای آبرومند گذشته)) از هیچ تلاشی دریغ نکرده‌اند. آیا بتمن فیلم‌های زک اسنایدر، همان بتمن باشکوهی است که در کمیک‌های باعظمت و نبوغ آمیز باب کین دیده بودیم؟ آیا اسپایدرمن فیلم مارک وب، همان جوان دوست داشتنی و خیرخواهی است که در فیلم‌های سم ریمی، دل مخاطبان سینما را به دست آورده بود؟

دیدن آثار قدیمی مانند دو فیلم بتمن و بازگشت بتمن، به ما بینشی در فیلم دیدن اعطا می‌کند تا به خزعبلات بی‌ارزش امروزی دل نبندیم. اگرچه در بین این همه زباله سینمایی، فیلم‌های ارزشمندی همچون سه‌گانه بتمن کریستوفر نولان هم پیدا می‌شود. امّا باید بدانیم که این آثار درخور توجّه، بسیار متاثّر از فیلم‌های پیش از خود هستند. همین سه‌گانه پرطرفدار نولان، تاثیر فراوانی از بتمن‌های تیم برتون و سوپرمن ریچارد دانر گرفته است.

بتمن برتون یا نولان

البته فرق‌های زیادی هم میان آثار ذکرشده، عمدتاً در بخش پرداخت شخصیت وجود دارد. مسلمّاً شخصیت بتمن در تریلوژی نولان، زیاد شبیه همین شخصیت در فیلم‌های تیم برتون نیست. دلیل چنین اختلافی تفاوت جهان بینی دو کارگردان صاحب سبک، و دارای دیدگاه و نگرشی منحصربه‌فرد است؛ یکی عاشق دنیاهای فانتزی و دیگری علاقه‌مند به خلق جهانی واقع گرایانه. از این رو بتمنی که مثلاً در فیلم شوالیه تاریکی (کریستین بیل) می‌بینیم، با بتمن مدّنظر من در سطور بعدی (مایکل کیتون) بسیار متفاوت است.

حال باید دید که این شخصیت در فیلم بازگشت بتمن چگونه به تصویر کشیده شده، صرفاً ابرقهرمانی شکست ناپذیر یا یک انسان ظاهراً عادی؟ به گمان بنده هنگامی که بتمن کمیک‌های باب کین به دست برتون وارد اثری سینمایی می‌شود، از آنچه قبلاً بود کمی فاصله می‌گیرد. او در فیلم، برخلاف داستان اصلی، فردی بزرگ جثّه و تنومند نیست. بلکه انسانی است لاغر و نه چندان قدرتمند. در واقع او نیز مانند سایر انسان‌هاست و تنها چیزی که تبدیل به ابرقهرمانش کرده، ثروت زیاد و تکنولوژی فوق پیشرفته است.

ضد قهرمان‌های داستان

سایر شخصیت‌های مهم اثر عبارتند از:

پنگوئن: او ضدّ قهرمانی است همدلی برانگیز و غیرمعمول؛ و با وجود ظاهر ترسناکی که دارد، گاهی از بتمن یا زن گربه‌ای هم دوست داشتنی‌تر می‌شود. شاید این شخصیت برآمده از درون خود کارگردان باشد. زیرا به نظر می‌رسد که تیم برتون، قسمتی از روحیات خودش را وارد شخصیت پنگوئن کرده است. همچنین داستان زندگی پنگوئن (بزرگ شدن توسط حیوانات) شباهت زیادی با داستان معروف تارزان دارد.

زن گربه‌ای: اساسی‌ترین نکته درباره زن گربه‌ای یا سلینا کایل، عشق بی‌سرانجامی است که میان او و بتمن شکل می‌گیرد. علّت جدایی این دو نفر، زندگی ناهمگون آن‌ها و مغایرت اهداف و انگیزه‌هایشان است. علاوه بر این رابطه عاشقانه میان بتمن و زن گربه‌ای، به شکل سادومازوخیستی و خصمانه‌ای نمود پیدا می‌کند. چون فارغ از جنگ و دعوای شب هنگام شخصیت‌ها، حتّی در زمان تماس جسمانی هم عشقشان به یادآوری جراحاتی که به یکدیگر وارد ساخته‌اند، می‌انجامد.

مکس شرک: تاجری اتوکشیده و خوش لباس، و در عین حال بیرحم و بدطینت که به منظور افزایش قدرت سیاسی‌اش هیچ فرصتی را از دست نمی‌دهد. به همین دلیل تصمیم می‌گیرد با سوءاستفاده از پنگوئن، راه رسیدن به اهدافش را هموارتر نماید. بازی استادانه کریستوفر واکن در نقش مکس شرک، خباثت نهفته این شخصیت را به خوبی برای بیننده آشکار می‌کند.

تیم برتون

برتون و دنیای ابرقهرمانی او

قسمت اول بتمن، ثابت کرد که تیم برتون در ساخت فیلمی پرهزینه و بلاک باستری هم توانایی بسیار زیادی دارد. امّا قسمت دوم این مجموعه فیلم‌ها یعنی بازگشت بتمن بود که تیموتی نابغه را در جایگاه کارگردانی مولّف و یکی از بهترین فیلمسازان هالیوود قرار داد. بازگشت بتمن، تنها اثری بزرگ و خیره کننده نیست. بلکه حاوی تمام مولّفه‌های بصری کارهای قبل و بعد تیم برتون است.

گریم اغراق آمیز پنگوئن یکی از همین موتیف‌های بصری، و یادآور ظاهر نامتعارف ادوارد در فیلم ادوارد دست قیچی است. برف، مولفه تکرارشونده دیگری است که در اینجا معنای کاملاً متفاوتی دارد. چرا که در اغلب صحنه‌ها، بیانگر غم و اندوه شخصیت‌های فیلم است؛ برخلاف کابوس پیش از کریسمس یا چارلی و کارخانه شکلات سازی (برف در این آثار نماد امیدواری است).

البته بازگشت بتمن، خالی از موتیف‌های مضمونی آثار برتون نیست. فمنیسم (زنی سرخورده، می‌خواهد از مردی که او را کشته است، انتقام بگیرد)، فرار از مرگ، عشق محکوم به جدایی و… از جمله این مولّفه‌ها هستند. امیدوارم از نقد بنده بر فیلم بازگشت بتمن لذت برده باشید.

نظرات مخاطبین

0 نظر ثبت شده

این مطالب را هم از دست ندهید

فیلم The New Mutants

جهش یافته‌های جدید عنوان جدیدترین فیلم از دنیای قهرمانی است که فرنچایز و حسن ختامی بر مردان ایکس کمپانی فاکس شمرده می‌شود. مردان ایکس از جمله کاراکترهای مارول بودند که حق و حقوق ساخت فیلم از روی این کاراکترها مربوط به کمپانی فاکس قرن بیستم بود. چندی پیش دیزنی با خرید کمپانی فاکس قرن بیستم […]

فیلم The Odd Family: Zombie

داستان زامبی اگرچه در بین فیلم‌های ژانر وحشت سینمای غرب از قدمت برخوردار است. اما در سینمای کره‌ی جنوبی، موضوع جدیدالورودی محسوب می‌شود. پس از موفقیت فیلم خوش ساخت قطار بوسان که توسط یان سنگ هو ساخته شد؛ این بار کارگردان دیگر کره‌ی جنوبی به نام لی مین جه دست به ساخت فیلمی با موضوع […]

فیلم The Bad Guys: Reign of Chaos

“فیلم پسران بد، سلطنت هرج و مرج” به کارگردانی سان یانگ هو، اسپین آف سریال پرطرفدار و مهیج کره‌ای به همین نام است. فیلمی که بیش از ورود به ژانر جنایی، سرگرم کننده، مهیج و حتی کمدی به نظر می‌رسد. پسران بد با استفاده از الگوی قدیمی قهرمان سازی از انسان‌های جنایتکار ساخته شده است. […]

سریال The witcher

الهام گیری از رمان آندژی ساپکوفسکی نویسنده لهستانی باعث شد تا بازی ویچر صنعت گیم لهستان را متحول کند. طولی نکشید که سه‌گانه بازی ویچر جزو محبوب‌ترین گیم‌های جهان قرار گرفت. پس از این محبوبیت شبکه نتفلیکس حق امتیاز عناوین ویچر را از نویسنده اثر ساپکوفسکی خریداری کرد. خرید ویچر گمانه زنی طرفداران را برای […]