مشخصات اثر

  • نام اثر
    nausicaa of the valley of the wind ناسیکا از درۀ باد
  • ژانر
    علمی تخیلی ماجراجویی حماسی
  • سال ساخت
    1984
  • نوع اثر
    سینمایی
  • زمان
    1ساعت 57 دقیقه
  • کشور سازنده
    ژاپن
  • نام کارگردان
    هایائو میازاکی
  • نام نویسنده
    هایائو میازاکی
  • استدیو سازنده
    تاپ‌کرفت
  • بازیگران
    سومی شیماموتو گورو نایا یوجی ماتسودا
  • جوایز
    سال 1985 برندۀ بهترین انیمیشن در جشنوارۀ Fantaf شد. سال 1985 برندۀ بهترین انیمیشن از نگاه مخاطبان در جشنوارۀ Kinema Junpo شد. سال 1985 در جشنوارۀ Mainichi Film Concours جایزۀ Ofuji Naburo را دریافت کرد. سال 2008 در جشنوارۀ « جوایز ملّی فیلم روسیه» نامزد دریافت جایزۀ «ژرژ» به عنوان بهترین فیلم انیمیشن شد.
  • بازخورد و میزان استقبال
    148 میلیارد پوند در ژاپن و 172 میلیون دلار در سطح جهانی فروش داشته است.
نوشته شده در: توسط: محمد حسین امامی در: انیمه و انیمیشن

نوشیکا از دره باد انیمه‌ای در ژانر علمی‌تخیلی‌ست. همچنین یکی از باشکوه‌ترین آثار میازاکی و اولین انیمه استودیو جیبلی محسوب می‌شود.

هایائو میازاکی

پسا آخرالزمانی خوشبین

برای آغاز نقد، بهتر است ابتدا توضیح مختصری در مورد خود کارگردان بدهم. هایائو میازاکی، انیماتور و کارگردان بزرگی‌ است که او را هم‌رده فیلم‌سازانی چون استیون اسپیلبرگ و جورج لوکاس دانسته‌اند. موفقیت در کسب جوایزی مانند اسکار بهترین پویانمایی و خرس طلایی بهترین فیلم، از دیگر افتخارات این کارگردان محسوب می‌شود.

او دارای تحصیلات عالی در رشته‌های علوم سیاسی و اقتصاد از دانشگاه گاکوشوین است. اگر از طرفداران انیمه‌های میازاکی باشید، می‌دانید که در همه فیلم‌هایی که تا کنون ساخته‌است، مضامین متفکرانه و عمیقی وجود دارد. او در این انیمه هم مانند آثار دیگرش، دغدغه‌های اجتماعی خود را به صورت هنرمندانه بیان می‌کند.

مثلا در یک‌سوم پایانی فیلم، پیرمرد کارگری با نشان دادن دست‌های پینه‌بسته‌اش به کوشانا {کوشانا زنی ا‌ست که سربازهای حکومت تارماکیا را در حمله به سرزمین باد رهبری می‌کند.} می‌گوید: (شما هم شاهزاده‌ای ولی با شاهزاده ما خیلی فرق داری. دستای من رو می‌بینی؟ اونا تا شش ماه دیگه به خاطر بیماری، مثل سنگ سخت می‌شن. اما شاهزاده‌خانم(نوشیکا) بهم گفت که این زمختی رو دوست داره. چون با همون نگاه اول فهمید که داره به دستای یه کارگر نگاه می‌کنه.)

کارگردان در این دیالوگ زیبا و مفهومی، مستقیما دست به بیان رنج‌های طبقه فرودست می‌زند. افزون ‌بر این، به مقایسه دو کاراکتر کوشانا و نوشیکا می‌پردازد. هر‌ چقدر که نوشیکا غمخوار همنوعان خویش است و در راه آسایش آن‌ها تلاش می‌کند، کوشانا از قدرتش برای نفرت‌پراکنی و تخریب جهان بهره می‌گیرد.

برای بچه‌ها فیلم بسازید

میازاکی در جایی {رگرفته از گفته‌های میازاکی در مستند پادشاهی رویاها و جنون} گفته بود: (همیشه به انیماتورهایم می‌گویم که برای بچه‌ها فیلم بسازند.) پس چه چیزی باعث شده که او در نخستین اثر معروف خود ، با ایجاد فضایی بزرگسالانه این اصل را زیر پا بگذارد؟ آیا میازاکی در این فیلم هم مانند انیمه پورکو روسو نتوانسته از شرایط اجتماعی زمانه‌اش چشم‌پوشی کند؟

به تاریخ ساخت انیمه اگر دقت کنیم(۱۹۸۴ میلادی) متوجه می‌شویم که این اثر، در زمان اوج جنگ سرد و اوج رقابت‌های تسلیحاتی آمریکا و شوروی ساخته شده ‌است. پس عجیب نیست که حوادث تاریخی آن زمان، بر میازاکی به عنوان هنرمندی دغدغه‌مند، تاثیر زیادی داشته باشد.

مثلا وجود هیولایی به نام کیوشینهه در فیلم، یادآور سلاح‌های مخربی چون بمب اتم است.(کیوشینهه هیولایی بود که کوشانا از آن برای نابودی اهم‌ها استفاده کرد. اما در پایان انیمه، این موجود غول‌پیکر نتوانست کارش را به درستی انجام دهد و خیلی زود نابود شد.)

همچنین جنگی که میان حکومت‌های پازیت و تارماکیا درمی‌گیرد، وجهی تمثیلی دارد و ممکن است اشاره‌ای به نزاع‌ها و کشمکش‌های بلوک شرق و غرب باشد. زیرا هر دو طرف درگیر یعنی پازیت و تارماکیا، هیچ ابایی از نابود کردن جهان ندارند. البته کارگردان در فیلمش زیاد نگاه بدبینانه‌ای ندارد و به آینده جهان خوش‌بین است.(برخلاف فیلمی مثل دکتر استرنج‌لاو استنلی کوبریک)

هایائو میازاکی

دوباره یه شهر دیگه نابود شد

شروع انیمه را به یاد آورید. در نخستین سکانس، مرد میانسالی را می‌بینیم که در حال ورود به سرزمینی کویری و خالی از سکنه است. کمی بعد وارد خانه متروکه‌ای می‌شود و از زیر ماسک بزرگ و ترسناکی که به چهره‌اش زده، می‌گوید: (دوباره یه شهر دیگه نابود شد.)

پس‌زمینه فیلم هم شامل قارچ‌ها و گیاهان از ریخت‌افتاده‌ای است که ظاهری شبیه کپک دارند. قدرت فضاسازی فیلم، در همین سکانس چند دقیقه‌ای جلوه‌گر می‌شود. با دیدن این سکانس، بیننده متوجه خواهد شد که قرار است چه فیلمی ببیند. او می‌فهمد که داستان انیمه در آینده‌ای دور و در محیطی پادآرمانشهری اتفاق می‌افتد. همچنین درمی‌یابد که این مکان خوفناک، هوای تمیزی برای نفس کشیدن ندارد.

بعد از آن نوبت به نمایش تیتراژ می‌رسد. در تیتراژ انیمه، کتیبه‌هایی را می‌بینیم که رویشان نقاشی‌های مینیاتوری و زیبایی دیده می‌شود. با دیدن دوباره فیلم می‌فهمیم که این نقاشی‌ها حاوی چکیده داستان هستند. در حقیقت کارگردان اتفاقات مهمی را که بیننده در ادامه فیلم مشاهده خواهدکرد، در بخش تیتراژ به او نشان می‌دهد.

تکنیک پیش‌آگاهی

این تکنیک در روایت داستان، پیش‌آگاهی نام دارد. به این معنا که مولف به صورت پوشیده و کنایی، به پیش‌بینی یا فاش کردن داستان بپردازد. به زبان ساده، یعنی او پیش از وقوع حوادثی که بعدا اتفاق خواهد افتاد، به طور غیرمستقیم به آن اشاره کند.

البته در تیتراژ، فلش‌بک‌هایی هم وجود دارند که ما را از وقایعی که پیش از این رخ داده(نابودی دنیا به دست کیوشینهه‌ها)، آگاه می‌کنند. پیش از پایان تیتراژ، آخرین تصویری که روی کتیبه‌ها دیده می‌شود، تصویر الهه آبی‌پوشی ا‌‌ست که به نظر می‌رسد با دو بال سفیدش در حال پرواز باشد.

سپس با دیزالو (محو تدریجی) این نما، در نمای بعدی نوشیکا را می‌بینیم که با گلایدری سفیدرنگ، مانند پرنده‌ای در آسمان پرواز می‌کند. به خاطر شباهت این نما با نمای قبلی، ما به شکلی ناخودآگاه می فهمیم که ناجی جهان از این وضعیت اسفناک، کسی به جز نوشیکا نیست. شیوه بیان تصویری کارگردان در این صحنه، یکی از زیباترین نماهای فیلم را به وجود آورده‌است.

دنیایی متفاوت از دنیاهای دیگر میازاکی

آن‌چه در ادامه انیمه شاهد هستیم، معرفی سایر شخصیت‌ها و مقدمه‌چینی برای نبرد عظیمی ا‌ست که در پایان داستان روی می‌دهد. عملکرد فوق‌العاده میازاکی در پرداختن به بخش‌های مختلف داستان، تماشاگر را شگفت‌زده می‌کند.

یکی از جذابیت‌های این انیمه، شباهت فضای کابوس‌وار آن با دنیای سیاه اثری دیگر از میازاکی یعنی شاهزاده مونونوکه است. در چند سطر زیر به بیان همانندی‌های دیگر این دو فیلم پرداخته‌ام:

شباهت اول: اهم‌ها (موجودات غول‌پیکری که شبیه حشراتی از قبیل سوسک هستند)، ظاهر مشابهی با حیوانات عظیم‌الجثه در انیمه شاهزاده مونونوکه دارند.

شباهت دوم: نوشیکا و سان (مونونوکه) می‌توانند ارتباطات معنوی با حیوانات برقرار کنند. در حالی که سایر انسان‌ها از این توانایی برخوردار نیستند.

شباهت سوم: آنتاگونیست‌های هر دو فیلم (کوشانا و بانو ابوشی) زنانی داغ‌دیده‌اند که قصدشان نابودی طبیعت است. البته هرکدام انگیزه‌های متفاوتی برای این کار دارند. کوشانا برای انتقام و بانو ابوشی برای کمک به مردم.

هایائو میازاکی

خصوصیت فمنیستی داستان‌های میازاکی

کسانی که انیمه‌های میازاکی را تحلیل می‌کنند، غالبا به وجه فمینیستی این آثار توجه خاصی دارند. زیرا در انیمه‌های این کارگردان، همیشه شاهد حضور دختری جوان یا نوجوان به عنوان شخصیت اول داستان، یا حداقل شخصیتی تاثیرگذار در فیلم هستیم.

دختر نوجوان این فیلم نوشیکا نام دارد. کاراکتری شجاع و قدرتمند که تنها و آزادانه به کاوش در جنگل می‌پردازد. بارزترین ویژگی او که از بقیه انسان‌ها متمایزش می‌کند، قدرت برقراری ارتباط با حیوانات است. خصوصیات دیگری که به این کاراکتر وجهه‌ای حماسی بخشیده‌اند، بدین قرارند: علاقه به پرواز، استواری در برابر سختی‌ها، و آزادی بی‌حد و حصر در عین داشتن وقار.

نوشیکا که فرزند جیرو، حاکم سرزمین باد، است به نوعی رهبری مردم این سرزمین را برعهده دارد. اعتماد و علاقه مردم به نوشیکا، و فداکاری‌های کاراکتر برای نجات آنان گواهی بر این ادعاست.

مثلا در دقیقه ۵۱ فیلم، نوشیکا برای این‌که دوستان عمویش را وادار کند که جان خودشان را نجات دهند، ماسک خود را برمی‌دارد. او با وجود دردی که می‌کشد (به خاطر تنفس هوای سمی) دست از لبخند زدن برنمی‌دارد تا اینگونه به زیردستانش روحیه ببخشد.

فرزند حاکم سرزمین باد

علاوه ‌بر این‌ها، نوشیکا با وجود داشتن قدرت فیزیکی زیاد و آمادگی جسمانی بالا، شخصیت مهربانی دارد. رفتار دوستانه و محبت‌آمیزش با حیوانات، تاییدکننده این حرف است. (به سکانس رام کردن بچه‌روباه توجه کنید.)

دو فلش‌بک در فیلم وجود دارد که با نشان دادن کودکی این شخصیت، سبب درک عمیق‌تر ما از او می‌شود. ما می‌فهمیم که دشمنی میان انسان‌ها و دیگر موجودات، نوشیکا را از طفولیت آزرده می‌کرده و با وجود گذشت سال‌های بسیار، هنوز هم مایل به نابودی اهم‌ها نیست. بلکه همچنان آن‌ها را موجودات بی‌آزاری می‌داند.

سایر شخصیت‌های مهم فیلم عبارتند از :

یوپا (عموی نوشیکا): شخصی مرموز و قدبلند، با سبیل بزرگ و اغراق‌آمیزی که تقریبا نیمی از صورتش را می‌پوشاند. اهمیت او در این است که به حمایت و پشتیبانی نوشیکا می‌پردازد.

ایسبل: پسری هم‌سن نوشیکا و اهل سرزمین پازیت که در مبارزه با هواپیماهای جنگی بسیار توانمند است. او در میانه فیلم وارد داستان می‌شود اما نقش زیادی در اتفاقات بعدی انیمه دارد.

اوبابا: پیرزنی دانا و بی‌پروا که دست به اعمال متهورانه‌ای می‌زند. (مثل سخنرانی در مقابل ارتش تارماکیا) او مادربزرگ نوشیکاست و با گفتن دیالوگ‌هایی تامل‌برانگیز، در یاد بیننده می‌ماند.

کوشانا: زنی کم‌حرف و حیله‌گر، با دو پا و یک دست آهنی. او شخصیتی کینه‌توز و بی‌احساس دارد و از این نظر نقطه مقابل نوشیکاست.

هایائو میازاکی

موسیقی حماسی

اولین نکته‌ای که در زمینه نقد فنی به نظرم می‌رسد، موسیقی حماسی و بی‌نظیر انیمه است. موسیقی ماندگار و حیرت‌انگیزی که زیبایی فیلم را دوچندان کرده و حتی پس از پایان فیلم از ذهن مخاطب پاک نمی‌شود. موسیقی فیلم علاوه‌بر زیبایی، در القای مفاهیم درونی آن هم نقش بسزایی دارد.

عامل دیگری که در رساندن پیام‌های فیلم به مخاطب بسیار موثر بوده نمادگرایی‌ است. مثلا بچه‌هایی که در انیمه می‌بینیم، می‌توانند نماد امید و خوش‌بینی انسان‌ها به رهایی از وضعیت سیاهی باشند که قرار است نابودی گونه بشر را رقم بزند. اما به گمان بنده مهم‌ترین نماد فیلم، خون جاری‌شده از بچه‌اُهمی است که نوشیکا برای نجات آن متحمل رنج فراوانی می‌شود.

دقت کنید که در سکانسی، لباس قرمز نوشیکا به خاطر آغشته شدن با خون بچه‌اُهم، به رنگ آبی درمی‌آید. پس می‌توان گفت که این خون، نماد صلحی‌ است که به دستان نوشیکا رقم خواهدخورد. به عبارتی، بیننده با مشاهده این صحنه به شکل ناخود‌آگاه درمی‌یابد که در ادامه فیلم، قرار است شاهد آشتی و یکرنگی انسان‌ها و دیگر موجودات باشد.

استفاده از پراپ در میزانسن

نکته دیگری که لازم می‌دانم به آن اشاره کنم، استفاده خیلی خوب کارگردان از پراپ‌ها در انیمه است. سوالی که پیش می‌آید این است که پراپ چیست؟ پراپ‌ها اشیا و وسایلی هستند، که در صحنه‌آرایی فیلم کاربرد داشته و در داستان نقش فعالی دارند.

مثلا گلایدر نوشیکا شاید در آغاز انیمه وسیله مهمی نباشد، اما اهمیت آن در سکانس‌های تعیین‌کننده فیلم مشخص می‌شود. همچون سکانس نجات بچه‌اُهم (که اکنون آن را بررسی کردم.) برای توضیح بیشتر باید گفت گلایدر از این جهت مهم است که نوشیکا بدون آن نمی‌توانست بچه‌اُهم را نجات دهد.

یکی از مولفه‌های فرمی سینمای میازاکی، وجود آنتاگونیست‌هایی ا‌ست که از نظر شخصیتی خاکستری هستند. یعنی کاراکتر‌های شروری‌اند اما مطلقا بد نیستند. مثلا شخصیت منفی انیمه شهراشباح، آن‌قدرها هم موجود بدجنسی نیست. اگرچه او چیهیرو و بقیه دخترها را به اشکال مختلفی آزار می‌دهد ولی در مقابل، مادر مهربانی‌ است که با دلسوزی فراوان سعی در بزرگ کردن فرزندش دارد.

اما در این انیمه کوشانا چنین نیست. شاید او تنها بدمن آثار میازاکی باشد که شخصیتی خاکستری ندارد. البته بلاهایی که اُهم‌ها سرش می‌آورند (معشوقش را می‌کشند و باعث نقص عضو خود او می‌شوند)، دلایل قانع‌کننده‌ای برای اعمال خبیثانه کوشانا هستند.

طراحی‌های چشم‌نواز

مولفه دیگر انیمه‌های میازاکی، طراحی‌های چشم‌نواز است که در این انیمه هم دیده می‌شود. به خصوص در هنگام آزاد شدن کیوشینهه (از سکانس‌های پایانی) که گرافیک شگفت‌انگیز اثر به اوج خود می‌رسد. این صحنه خارق‌العاده را هیدئاکی آنو طراحی کرده. کسی که بعدها با ساختن اثر بی‌نظیر نئون جنسیس اونگلیون، به جرگه بهترین کارگردانان انیمه‌ساز می‌پیوندد.

در پایان، بهترین سکانس انیمه به نظر من آن‌جایی‌ است که عموی نوشیکا، در میان او و سربازان تارماکیا قرار می‌گیرد تا به درگیری آنان خاتمه دهد. در این لحظه، شمشیر نوشیکا به طور اتفاقی دست چپ یوپا را می‌شکافد.

نماهای بعدی که جاری شدن خون از دست یوپا را نشان می‌دهند، به شدت هوشمندانه‌اند. این نماها که نشان‌دهنده نگاه و نقطه نظر نوشیکا هستند (نمای نقطه دید) به طور کامل احساس او در آن لحظه‌ را بیان می‌کنند. چون که او با دیدن این خون، متوجه خطری می‌شود که مردمش را تهدید کرده‌است.

نوشیکا می‌فهمد که مرگ پدرش به اندازه کافی دردناک است و دیگر نمی‌تواند مردن کسی را تحمل کند. به همین خاطر در سکانس بعدی، به اهالی سرزمین باد می‌گوید: (دیگه نمی‌خوام کسی کشته بشه)

نظرات مخاطبین

0 نظر ثبت شده

این مطالب را هم از دست ندهید

انیمیشن Corpse Bride

عروس مرده که یک کمدی سیاه و فراواقعی است، فضایی تیره دارد. نوع کار با سبک تیم برتون دارای همخوانی بوده و مقایسه عروس مرده با کابوس قبل از نیمه شب (انیمیشن موفقی که پیش از آن توسط تیم برتون ساخته شده بود) بر محبوبیت آن، اثر می‌گذاشت. انتظارات از کار جدید او بسیار بالا […]

انیمیشن روح یا Soul

انیمیشن روح یا ضمیر، جدیدترین انیمیشن پیکسار و به نظر نگارنده از بهترین آثار این استودیو محسوب می‌شود. کارگردانی روح بر عهده پیت داکتر، سازنده انیمیشن‌های بالا، کارخانه هیولاها و اینساید اوت بوده است. داکتر که به عنوان یکی از نوابغ دنیای انیمیشن شناخته می‌شود، بار دیگر فیلمی ساخته است که می‌تواند مخاطبان سینما را […]

انیمیشن Robots

ربات‌ها یکی از اولین آثار استودیو بلواسکای و به نظر بنده – بعد از عصر یخبندان ۱ – بهترین انیمیشن این استودیوی معروف است. مسلما ربات‌ها اثر بی‌نقصی نیست، ولی بدون شک در سرگرم کردن کودکان (و حتّی بزرگسالان) بسیار موفّق عمل می‌کند. خیزش علیه ستم فیلم دو کاراکتر مهم دارد که یکی بیگولد و […]

انیمه Fullmetal Alchemist

انیمه کیمیاگر تمام فلزی، یک اثر اقتباسی از مانگایی به همین نام است. این مانگا به طراحی و نویسندگی هیرومو آراکاوا از سال 2001 تا سال 2010 در یکی از مجلات شرکت اسکوئر انیکس (Square Enix) چاپ و منتشر می‌شد. این انتشارات بعدها این مانگا را در بیست و هفت جلد جمع‌آوری کرد. در حین […]