نوشته شده در: توسط: صبا جهانگیریان در: مقالات

افزایش قیمت و گرانی کتاب در طول دو سال اخیر باعث اعتراض بسیاری از مخاطبین این حوزه شده است. قیمت کتاب‌ها در طول این مدت‌ بدون وجود هیچ دستگاه کنترل‌گری تغییر یافته است و این مسئله باعث شده تا کتاب‌ها هر لحظه از دسترس خوانندگان بیشتر خارج شوند اما علت اصلی گرانی کتاب‌ چیست؟ چه موضوعاتی دست به دست هم داده تا ناشرین به ناچار کالای خود را گران‌تر عرضه کنند؟

ابتدا باید بدانیم که قیمت کتاب وابسته به بهای مواد اولیه آن است و کاغذ مهم‌ترین ماده اولیه کتاب به شمار می‌رود که افزایش قیمت و گرانی کتاب آن تاثیر مستقیم در افزایش بهای کتاب دارد. فزونی قیمت کاغذ در دو سال اخیر کاملاً مشهود است و دلایل بسیاری نیز برای این مطلب وجود دارد.

ناشران کتاب

کاغذ بازیچه دست واردکنندگان برای گرانی کتاب

شایعه کمبود کاغذ در دوره‌های مختلف و همچنین برهم خوردن تعادل قیمت کاغذ در بازار از مهم‌ترین دلایلی‌ست که افزایش قیمت این کالا را با خود به دنبال داشته است. البته در ماه‌های انتهایی سال 1399 مدتی کاغذ دولتی نیز به ناشرین تخصیص نیافت و موجبات سواستفاده سودجویان در بازار کتاب را به خوبی فراهم آورد به طوریکه طی سه ماه آخر سال قیمت هر بند کاغذ از 370 هزار تومان به بندی 600 هزار تومان افزایش یافت.

مهدی اسماعیلی راد، مدیر عامل اتحادیه تعاونی ناشران، اظهار داشته که چهار هزار تن کاغذ در دستان دو واردکننده دولتی قرار دارد که هنوز تحویل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داده نشده است. البته در اواخر سال 1399 تحویل این چهار هزار تن کاغذ از سوی مسئولین تایید شد و امید می‌رفت که با تخصیص دوباره کاغذ دولتی به ناشرین شاهد کاهش یا حتی ثبات قیمت کتاب‌ها باشیم اما این اتفاق نیوفتاد.

واردات کاغذ نیز از دیگر مسائلی‌ست که در روند صعودی قیمت آن تاثیرگذار بوده است اما با وجود تاکید جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور، در ابتدای سال 1399 بر لزوم حمایت از تولید داخلی کاغذ به جای اختصاص ارز قدمی برای تولید برداشته نشده،‌ بلکه همان میزان اندک تولیدی هم که وجود داشته متوقف شده است. مهمترین دلیل بازماندن از تولید کاغذ چاپ و تحریر را نیز می‌توان عدم وجود مواد اولیه مناسب و در دسترس و همچنین نبود فرهنگ استفاده از کاغذ داخلی در سال‌های اخیر دانست.

حقوق‌هایی که سر به فلک کشیده‌اند چه تاثیری بر گرانی کتاب گذاشتند

علاوه بر بهای کاغذ مسائل دیگری نیز روی گرانی کتاب اثرگذار هستند که از جمله آن‌ها می‌توانیم به حقوق دست‌انددرکاران یک نشر اشاره کنیم. حقوق پایه شاغلین در یک نشر از سال گذشته تا به کنون حدود یک میلیون و دویست هزار تومان افزایش پیدا کرده و در کنار آن‌ها میانگین حقوق مترجمین از کلمه‌ای 30 تومان به کلمه‌ای 70 تومان رسیده است.

تعدادی از ناشرین نیز برای جذب بیشتر مخاطبین به سمت خود از جلدهای متفاوت‌تری استفاده می‌کنند که باید روند صعودی قیمت طراحی جلدها را نیز در نظر بگیریم و خاطر نشان کنیم که به طور تقریبی قیمت طراحی هر جلد از 750 هزارتومان به 2 میلیون تومان افزایش یافته است.

رکود اقتصادی ناشی از همه‌گیری کرونا نیز از جمله موارد مهمی‌ست که در کنار دیگر موضوعات تاثیرات مخربی بر بازار کتاب و گرانی کتاب گذاشته و ناشرین را با شکست مواجه کرده است.

گرانی کتاب

گرانی کتاب: یک بازی دو سر باخت

مسئولین نشرهای مختلف نیز برای آنکه از مهلکه ورشکستگی و بحران‌های مالی نجات پیدا کنند، سیاست‌های مختلفی را در پیش گرفتند که افزایش بی‌رویه و گرانی کتاب از راحت‌ترین و در دسترس‌ترین سیاست‌های قابل‌اجرا به شمار می‌رود اما این سیاست با نشر کتاب رابطه وارونه برقرار کرده است به طوری‌که در حال حاضر این سیاست‌گذاری‌ها به وضوح تقاضا را کاهش داده‌اند و به آرامی باعث حذف کتاب از سبد خرید قشر متوسط جامعه شده است.

البته تمایل بسیاری از ناشرین نیز برای نشر کتاب به شدت کاهش یافته زیرا تعداد زیادی از کتاب‌های چاپ شده فروش نرفته‌اند و سرمایه اختصاص یافته به چاپشان بازنگشته در نتیجه توانایی سرمایه‌گذاری بر کتاب‌های آینده از انتشارات سلب شده است.

فریب مخاطبین با برچسب‌گذاری قیمت کتاب

تعدادی از ناشرین برای فرار از این چرخه دست به اقدمات دیگری زده‌اند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توانیم به برچسب‌گذاری قیمت کتاب‌ها اشاره کنیم. کتابی که چند ماه پیش با قیمت پایین کاغذ و دیگر موارد ذکر شده تولد و توزیع شده است، به علت بحران‌های مالی پیش آمده برای ناشر با بهایی جدید روانه بازار می‌شود.

شاید در نگاه اول موضوع آنچنان حائز اهمیت نباشد اما برچسب‌گذاری قیمت بی‌احترامی مستقیم به مخاطبین است و از آنجایی که انجام آن از دیگر سیاست‌ها بسیار راحت‌تر و بی‌دردسرتر به نظر می‌آید، ناشرین این گزینه را درصدر سیاست‌گذاری‌ها خود قرار می‌دهند.

افزایش قیمت کاغذ

کتابفروشی‌ها می‌توانستند ناجی باشند اما…؟

کتابفروشی‌های اقصی‌نقاط کشور به راحتی می‌توانند در افزایش فروش به ناشرین کمک کنند اما از آنجایی که بسیاری از انتشارات‌ها با ارائه تخفیف‌های بیشتری و راه‌حل‌های موقتی تلاش کردند تا کتابفروشی‌ها را از میان بردارند، اکنون نیز نمی‌توانند دست یاری به سمتشان دراز کنند.

کتابفروشی‌ها نقش واسطه‌های کارآمدی را ایفا می‌کردند و می‌توانستند با درصد سود پائین، فروش بیشتری را برای ناشرین به ارمغان آوردند اما با شروع همه‌گیری کرونا و تعطیلی درصد زیادی از کتابفروشی‌ها برای بازه‌های طولانی ناشرین را نگران کرد. این نگرانی باعث شد تا ناشرین تلاش کنند بدون واسطه و مستقیماً کالای خود را به فروش رسانند و برای ایجاد این فرهنگ میان مخاطبین دست به اقدامات عجیب دیگری زندند.

تخفیف‌ها بلای جان ناشران

نشرهایی با ارائه تخفیف‌های درصد بالا یا جوایز مختلف خوانندگان را به خرید مستقیم تشویق کردند و اکنون پس از ایجاد این فرهنگ در میان مخاطبین و بالا بردن انتظارشان نمی‌توانند پاسخگوی آن‌ها باشند. متاسفانه پس از گذشت یک سال از آغاز قرنطینه و ارائه جوایز و هدایای مختلف از طرف ناشرین و سایت‌های خرید کتاب کمتر پیش می‌آید که مخاطبین برای رفع نیازهای خود به کتابفروشی مراجعه کنند.

ناشرین به صورت ناآگاهانه با حذف کتابفروشی‌ها و سیاست‌گذاری‌های اشتباه انتظارات خوانندگان خود را افزایش داده‌اند و اکنون نمی‌توانند پاسخگوی آن‌ها باشند. در صورتی‌که می‌توانستند با پخش و ارسال کتاب‌ها به کتابفروشی‌‌های شهرهای کوچک‌تر از یاری کتابفروشان نیز بهره‌مند شوند و با تبلیغ و معرفی آن‌ها تعداد مخاطبین خود را افزایش دهند.

کتاب و گرانی

واهمه‌ ناشران از عدم رعایت کپی رایت

کتاب الکترونیک نیز از دیگر گزینه‌های کارآمد برای توزیع کتاب‌هاست اما برای استفاده از نرم‌افزارهای کتاب الکترونیک تعدادی مانع بر سر راه ناشرین قرار دارد. مهم‌ترین و بزرگترین مانع رعایت نشدن قانون کپی‌رایت در ایران است که متاسفانه برخوردی هم با متخلفین آن صورت نمی‌گیرد. در نتیجه بسیاری از ناشرین از توزیع کتاب‌هایشان به صورت الکترونیکی واهمه دارند و رغبتی از خود برای حضور در عرصه‌های مجازی نشان نمی‌دهند. اگرچه نشر مجازی مکملی بسیار مفید برای نشرهای چاپی محسوب می‌شود اما تا زمانی‌که فرهنگ توسعه آن در ایران شکل نگیرد و به حفظ قانون کپی رایت احترام گذاشته نشود، این عرصه نیز ممکن است برای حضور ناشرین زیان‌بار جلوه کند.

توزیع و پخش کتاب‌ها به صورت الکترونیک باعث کاهش بسیاری از هزینه‌ها می‌شود و در نتیجه معمولاً کتاب‌های الکترونیک با قیمت کمتری به نسبت نسخه‌های چاپی خود عرضه می‌شوند اما باز هم برخی ناشرینی که به دنبال سودجویی خود هستند یا گرفتار بحران‌های مالی شدید شده‌اند؛ درعرصه قیمت‌گذاری کتاب‌های الکترونیک نیز سیاست‌گذاری‌های اشتباهی را در پیش گرفتند و نتایج نامطلوبی حاصل شد.

صادق باش تا کامروا بمانی…

سرمنشا این سیاست‌های اشتباه در عرصه کتاب‌های الکترونیک قیمت‌گذاری غیرمنطقی کتاب‌ها بوده است زیرا همانطور که می‌دانیم در این حوزه بسیاری از هزینه‌های جانبی ناشرین برای چاپ یک کتاب کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه به همان اندازه باید از قیمت کتاب کسر شود اما زمانیکه ناشرین تلاش می‌کنند تا بدون توجه به برخی اصول و تنها برای حفظ منافع خود قیمت‌گذاری‌ها را انجام دهند، بیشتر از پیش مخاطبین را از خود می‌رانند و در فروش محصولاتشان دچار مشکل می‌شوند.

همه فعالین عرصه کتاب از بحران‌هایی که در پیش روی ناشرین کتاب قرار دارند، آگاه هستند و در حد و توان خود در تلاشند به آن‌ها کمک کنند اما عدم وجود صداقت در اقدامات ناشرین باعث می‌شود نه تنها گرانی کتاب باعث حذف این محصول فرهنگی از سبد خرید خانواده‌ها شود بلکه به تدریج دغدغه‌ خرید این محصول ارزشمند فرهنگی از بین برود.

نظرات مخاطبین

0 نظر ثبت شده