نوشته شده در: توسط: صبا جهانگیریان در: مقالات

لوییس کَرول” با نگارش کتاب “آلیس در سرزمین عجایب” در سال 1865 درهای جدیدی را به روی ژانر فانتزی گشود. کتاب لوییس در نگاه اول اثری مخصوص کودکان و نوجوانان به نظر می‌رسد اما با کمی دقت متوجه لایه‌های پنهان و شگفت انگیز آن می‌شویم.

کتاب آلیس در سرزمین عجایب

سفر به جهان خیال

شروع داستان از آنجایی‌ست که آلیس به دنبال خرگوشی عجیب و غریب وارد لانه‌ای کوچک می‌شود و پس از آن در مقابل خود دنیایی متفاوت را می‌بیند. آلیس به سرزمین عجایب وارد می‌شود و در آن با افراد مختلفی ملاقات می‌کند. افرادی که با شخصیت‌پردازی ماهرانه‌ نویسنده به شکل زیبایی مخاطب را به خود جذب ‌کنند. در طی داستان اتفاقات بسیاری برای آلیس می‌افتد؛ درس‌های فراوانی را می‌آموزد که به شکل غیرمستقیم خواننده نیز با آلیس همراه می‌شود.

اگر بخواهیم به ریشه‌ داستان‌های آلیس بازگردانیم باید از زمانی یاد کنیم که لوییس کرول در اواخر دهه سوم زندگی‌اش برای سه خواهر از خانواده “لیدل” داستان‌هایی بداهه می‌گفت و نام خواهر کوچک‌تر را روی شخصیت اصلی داستانش گذاشته است. سال‌ها بعد به اصرار آلیس ،خواهر کوچک‌تر، کرول داستان‌ها را به رشته تحریر درآورد و سپس یکی از اقوام دور خواهران لیدل کتاب را منتشر کرد.

خلق و انتشار داستان آلیس در سرزمین عجایب شایعات و حواشی بسیاری را با خود به دنبال داشت که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به توجه خاص ملکه ویکتوریا به آن اشاره داشت. شدت علاقه ملکه ویکتوریا به این کتاب تا این حد بود که از لوییس کرول خواست تا کتاب بعدی‌اش را به او تقدیم کند. “آلیس در آن سوی آینه” اثر دیگر کرول لوییس و دنباله‌ ماجراجویی‌های آلیس است که لوییس به احترام ملکه ویکتوریا آن را نگاشت اما با استقبال چندانی روبرو نشد.

ماجرای اعتیاد نویسنده آلیس

پس از انتشار آلیس در سرزمین عجایب عده‌ای از مخاطبینی که کتاب از درک آن‌ها فراتر رفته بود، کرول را معتاد به مواد مخدر جلوه دادند تا ارزش اثر او را زیر سوال ببرند. حتی آلیس نیز به مصرف مواد روانگردان متهم شد که در دفاع از او بسیاری از منتقدان و کارشناسان ادعا کردند که لوییس کرول با استفاده از نمادها در تلاش بوده تا مفاهیم عمیقی که در رفتارهای آلیس نهفته بوده است را برای مخاطب بازگو کند. آن‌ها معتقد بودند که آلیس با دنبال کردن خرگوش و افتادن در لانه،‌ به کودکی گمشده خویش بازمی‌گردد و تمام اتفاقاتی که در سرزمین عجایب می‌افتد تنها در ذهن او در حال وقوع است.

نویسنده برای جذاب‌تر کردن داستان خود اتفاقاتی را در آن رقم می‌زند همچون کوچک و بزرگ شدن جثه‌ی آلیس و نکته‌ جالب توجه آن است که این بازی با جثه‌ی آلیس در واقع بازی با دیدگاه اوست. رویکرد آلیس نسبت به مسائل و اتفاقات پیرامونش با تغییر جثه‌اش عوض می‌شود. کرول به ظرافت هرچه تمام‌تر این موضوع را یادآور می‌شود که سرمنشا تمام مشکلات و مسائل زندگی زاویه‌ی دیدمان به آن‌ها است.

ماجرای تغییر اندازه‌ی آلیس به همین‌جا ختم نمی‌شود. سال‌ها پس از چاپ آلیس در سرزمین عجایب، سندرومی در دنیای پزشکی کشف شد که نامش را از همین کتاب الهام گرفته‌اند. افرادی که مبتلا به این سندروم هستند خود را نسبت به فضای اطراف و اشیا بسیار کوچک‌تر یا بسیار بزرگ‌تر می‌پندارند. بعدها پزشکی به نام “جان تاد” متوجه ابتلای کرول لوییس به این سندروم شد و امکان آنکه کرول این ایده را از احساسات خود نسبت به پیرامونش الهام گرفته باشد، بسیار بالا است.

نویسنده آلیس کرول

ساخت دنیای خیال در دوران ویکتوریایی فاقد خیال

هنر نویسندگی کرول دریایی بی‌پایان است. او با خلاقیت خاص خود توانسته طعنه‌های بسیاری را به جامعه‌ ویکتوریایی در میان واژه‌ها پنهان کند. همچنین با حیرت‌زدگی آلیس در مقابل مسائل مختلفی که در سزرمین عجایب سد راه او می‌شوند، اعتراضش را نسبت به سیستم آموزشی زمانه خودش نیز ابراز کرده است.

آلیس در سرزمین عجایب بنا به دلایل ذکر شده هم مورد استقبال کودکان و نوجوانان و هم مورد استقبال بزرگسالان قرار گرفت تا به جایی که اثر از زمان چاپ تاکنون به دویست زبان ترجمه شده است. ترجمه‌های مختلفی نیز از این کتاب در ایران منتشر شده است. از جمله‌ آن‌ها می‌توان به کتاب “آلیس در شگفت‌زار” ترجمه “مسعود طوفان“، “آلیس در سرزمین عجایب” ترجمه “زویا پیرزاد” و ترجمه‌ای که به تازگی از کتاب منتشر شده اثر “حسین شهرابی” و منتشر شده از نشر “مشکی“، اشاره کرد.

آلیس و سینما

محبوبیت آلیس و ایده‌ ناب داستان توجه سینماگران را نیز به خود جلب کرده است به طوریکه چندین فیلم سینمایی با اقتباس از اثر ساخته شد. “Alice in Wonderland” نام یکی از معروف‌ترین اقتباس‌های آلیس به کارگردانی “تیم برتون” است. آلیس برتون تفاوت‌های عمده‌ای با آلیس اصلی دارد. تفاوت‌هایی که باعث ایجاد دیدگاه‌هایی مختلف در نظر منتقدین و مخاطبین شده است.

شخصیت‌پردازی خاص تیم برتون از تفاوت‌های اصلی این دو نسخه است. برتون با شخصیت‌پردازی خاص خودش آلیسی جدید را به عرصه نمایش می‌گذارد به گونه‌ای که آلیس نه ساله‌ و خوش‌روی داستان‌های کرول به صلاح‌دید برتون تبدیل به دختری نوزده ساله و عبوس شده است. البته شخصیت‌های دیگر داستان هم دست‌خوش این تغییرات شده‌اند؛ از جمله‌ آن‌ها می‌توان به “کلاهدوز دیوانه” غمگین و دلشکسته‌ کرول اشاره کرد که در نسخه‌ی فیلم تبدیل به یک جنگجوی تمام عیار شده است.

باید گفت تغییرات رخ داده در شخصیت‌های بسیاری از افراد فیلم آلیس در سرزمین عجایب بی‌فایده و غیر ضروری بوده و تنها شخصیتی که پردازش آن در اثر تیم برتون پخته‌تر و زیباتر از کتاب‌ها جلوه نموده، “ملکه قرمز” با بازی “هلنا بونهام کارتر” است. ملکه قرمز با آناتومی متفاوت خود و داستان آسیب‌های عاطفی‌اش به شخصیتی منفی تبدیل شده که همزمان قلب مخاطب را به درد می‌آورد. استفاده‌ مکرر او از قلب‌های قرمز علاوه بر آنکه از شدت منفی بودن او کاسته است باعث شده تا بیننده به راحتی کمبود محبت‌های او را حس کند.

تیم برتون

اژدهای برتون وارد می‌شود

برتون به مانند بیشتر فیلم‌های ژانر فانتزی در انتهای فیلم خود اژدهایی را به عنوان یک نیروی شر وارد داستان کرده است تا چند موضوع مختلف را به شکل نمادین به مخاطب خود نمایش دهد. آنطور که به نظر می‌رسد او در تلاش بوده که اژدها را نمادی از ترس‌های آلیس به تصویر بکشد تا آلیس با ورود به سرزمین عجایب که در واقع همان وادی معرفت است به خودشناسی رسیده ‌و سپس به جنگ اژدها رود. انتهای جنگ این دو هم، پیروزی برای طرف خیر داستان به ارمغان می‌آید و آلیس به همراه یک کشتی به سفری دور و دراز می‌رود تا درواقع آغازی دوباره داشته باشد.

منتقدین زیادی حضور اژدها در داستان را بی‌دلیل دانسته و آن را توجیهی برای ایجاد جلوه‌های ویژه در فیلم تلقی کرده‌اند. جلوه‌هایی که تنها در تلاشند بر ضعف‌های مختلف فیلم در بخش‌های متفاوت سرپوش بگذارند. جزئیات از جمله مسائلی‌ست که برتون با بی‌توجهی به آن در بعضی صحنه‌ها باعث شده رده‌ سنی مخاطبین فیلم به الف تنزل پیدا کند.

اسکار گرفتن این اثر در بخش‌های کارگردانی و طراحی لباس نیز نتوانسته نظر عده زیادی از کارشناسان سینمایی را به خود جلب کند. ظاهر متفاوت و جالب “جانی دپ” در فیلم را شاید بتوان از معدود نقاط قابل اتکا فیلم دانست و در نهایت بسیاری از منتقدین معتقدند تنها نقاط قوت فیلم آلیس نقش آفرینی جانی دپ و هلنا بونهام کارتر در آن است.

فیلم‌هایی ضعیف‌تر از خود کتاب

فیلم ساخته برتون و دیگر آثار اقتباسی از آلیس در سرزمین عجایب به اعتقاد تعداد زیادی از هواداران و منتقدین سینمایی نتوانستد در مقابل کتاب کرول حق مطلب را ادا کنند. بسیاری از آن‌ها بازی با کلمات خاص کرول را علت این مسئله می‌دانند. در واقع داستان بیشتر از آنکه با توصیفات خاصی ترسیم شود با این بازی ادبی‌ست که شکل متفاوتی به خود گرفته است و سینماگران هنوز بازیکنانی خوبی برای شرکت در این بازی نیستند.

نظرات مخاطبین

0 نظر ثبت شده